Kleine lettertjes worden groot

31 augustus 2009, Peter Bloemen

Kleine lettertjes. Klein, niet omdat ze klein van stuk zijn. Maar omdat ze niet gelezen willen worden. Of beter: omdat ze niet gelezen mogen worden. Omdat je ze toch niet begrijpt. Kleine lettertjes zijn het laatste juridische bastion van bank en verzekeraar. Pas als het misgaat, word je ermee om de oren geslagen: "Dat had u kunnen lezen in onze voorwaarden, meneer."

De Europese Unie heeft onlangs de Richtlijn betalingsdiensten aangenomen. In die richtlijn stelt de EU nauwkeurige regels aan transacties, vorderingen en terugbetalingen, en wat dies meer zij. Banken moeten gaan werken in het belang van hun klanten. En ze moeten helder zijn over hoe ze dat doen. Deze richtlijn moet het einde van de kleine lettertjes worden.

Nu gaan kleine lettertjes over ingewikkelde zaken. Daarover schrijven kan alleen als je het in juridische taal doet. Taal die ruimte biedt aan de nuances die het juridische domein al eeuwenlang kenmerken. Productvoorwaarden zijn vaak gebaseerd op wetten, en die zijn zelf nu eenmaal ook in juridische taal zijn geschreven. De bank die transparant wil zijn, heeft een probleem.

Maar wat - vraag je je in alle nuchterheid af - is er nou ingewikkeld aan een bankrekening? Een bankrekening is toch gewoon iets praktisch: je zet er geld op, dat je er later weer afhaalt. Veel meer is het niet. Hoeveel woorden moet je daaraan vuil maken? Natuurlijk, met alle betaalmogelijkheden van pinpas, chipknip, creditcard en internetbankieren erbij, kan het nog een heel verhaal worden. Maar dan nog steeds een praktisch verhaal.

Met een bankrekening kun je alleen maar alledaagse dingen doen. En productvoorwaarden hoeven niets anders te doen dan die alledaagse praktijk van een betaalrekening te beschrijven. Daar heb je geen juridische taal voor nodig. Je moet het wel heel precies opschrijven. Maar daar zullen de rekeninghouders je later dankbaar voor zijn, als het onverhoopt misgaat bij hun bank.

Direct taalgebruik is tegenwoordig normaal. Kijk naar het NOS-journaal. Lees de krant. Lees een roman. Overal worden mensen direct, soms genadeloos direct aangesproken. We hebben de afgelopen twintig jaar veel ervaring opgedaan met direct taalgebruik. Hoewel simpel ogend, doet het voor juridische taal niet onder in exactheid. Directe taal is een krachtig instrument. Ook in de sfeer van productvoorwaarden.

Naast direct taalgebruik komt ook alledaagse logica goed van pas bij het herschrijven van bancaire productvoorwaarden. Op het moment dat je in staat bent een product te doorgronden met louter je gezonde verstand, kun je het ook helder opschrijven. Wel, het verhaal van een betaalrekening moet langs die weg te kraken zijn.

Is het nu echt zo simpel als hierboven wordt voorgesteld? Helaas niet. Redacteuren met gezond verstand zijn schaars, om maar eens een probleem te noemen. En lastiger nog: zo gauw je iets helder opschrijft, snapt iedereen wat er staat. Iedereen kan er ineens iets over zeggen. Dat leidt dus snel tot discussies. Nog zo'n probleem van heldere taal.

Direct taalgebruik, gezond verstand en doorzettingsvermogen, daar gaat het dus om. Het hertalen van juridische teksten - of teksten die tot een ander deskundigendomein behoren - is lastig. Het vraagt de inzet van alle betrokkenen. Meer dan bij enig ander project. Maar het kan. Dat blijkt nu ook bij de productvoorwaarden: eindelijk worden de kleine lettertjes groot.

• heldere taal